رأی‌گیری امروز آمریکا جنگ با ایران را متوقف نمی‌کند؛ ابزار واقعی کنگره چیست؟

پرسش محوری ساده است: اگر رأی‌دهندگان آمریکایی امروز اکثریت جمهوری‌خواهان را کم کنند یا از میان ببرند، آیا جنگ با ایران متوقف می‌شود؟ شواهد موجود پاسخ کوتاه را می‌دهند: نه به‌طور خودکار و نه به‌زودی. آنچه می‌تواند عوض شود، هزینه‌ی سیاسی ادامه‌ی جنگ برای کاخ سفید و در نهایت توان کنگره برای وادار کردن رئیس‌جمهور به مذاکره یا عقب‌نشینی است.

کنگره تا امروز چه کرده است؟

جنگ با حمله‌ی آمریکا به ایران در ۲۸ فوریه آغاز شد و اکنون بیش از هفت ماه از آن می‌گذرد. بر اساس شمارشی که یک راستی‌آزمای آمریکایی از یک روزنامه‌ی آمریکایی نقل کرده، از ماه مارس تاکنون مجلس نمایندگان شش بار و سنا چهارده بار درباره‌ی قطعنامه‌های اختیارات جنگی رأی گرفته است. قانون اختیارات جنگی آمریکا، که پس از جنگ ویتنام تصویب شد، ادامه‌ی عملیات نظامی را پس از ۶۰ روز منوط به مجوز کنگره می‌کند. سناتور سوزان کالینز، جمهوری‌خواه ایالت مین، می‌گوید این مهلت ۳۰ آوریل پایان یافت و او از آن زمان تاکنون نُه بار به پایان‌دادن جنگ رأی داده است.

مجلس نمایندگان در ۱۵ سپتامبر برای سومین بار قطعنامه‌ای در این باره را با ۲۲۰ رأی موافق در برابر ۲۰۴ رأی مخالف تصویب کرد؛ هفت جمهوری‌خواه به آن رأی دادند و سه نفر از آنان نخستین بار بود که چنین رأیی می‌دادند. اما در سنا، قطعنامه‌ای که پیش‌تر از مجلس گذشته بود، در ۲۴ سپتامبر با ۴۹ رأی موافق و ۵۰ رأی مخالف رد شد. چهار جمهوری‌خواه (رند پل، سوزان کالینز، لیزا مورکوفسکی و تام تیلیس) با دموکرات‌ها همراه شدند و یک دموکرات، جان فترمن، علیه آن رأی داد. بر پایه‌ی گزارشی که به نقل از یک شبکه‌ی خبری منتشر شده، سنا یک بار هم در دهمین تلاش قطعنامه‌ای را تصویب کرد، اما جمهوری‌خواهان روز بعد پس از اعتراض رئیس‌جمهور در یک نشست بسته از موضع خود برگشتند.

1. ۲۸ فوریه: آغاز جنگ آمریکا با ایران.
2. ۳۰ آوریل: پایان مهلت ۶۰ روزه‌ی قانون اختیارات جنگی، بدون مجوز کنگره.
3. ژوئن و ژوئیه: مجلس نمایندگان دو قطعنامه‌ی پایان جنگ را تصویب می‌کند.
4. ۱۵ سپتامبر: سومین قطعنامه در مجلس با ۲۲۰ به ۲۰۴.
5. ۲۴ سپتامبر: رد قطعنامه در سنا با ۴۹ به ۵۰.
6. ۳ نوامبر: رأی‌گیری میان‌دوره‌ای.
7. ۳ ژانویه ۲۰۲۷: آغاز دوره‌ی کاری اعضای تازه‌ی کنگره.

چرا حتی قطعنامه‌ی تصویب‌شده کاری از پیش نمی‌برد؟

مسئله فقط شمارش آرا نیست؛ نوع سند هم مهم است. قطعنامه‌ی «مشترک» باید به امضای رئیس‌جمهور برسد و اگر وتو شود، برای لغو وتو دو‌سوم آرای هر دو مجلس لازم است. بنا بر گزارش راستی‌آزمای یادشده، تاکنون هیچ قطعنامه‌ی اختیارات جنگی در تاریخ آمریکا وتو را خنثی نکرده است. قطعنامه‌ی «همزمان» نیازی به امضای رئیس‌جمهور ندارد، اما یک بررسی حقوقی نشان می‌دهد دولت با استناد به رأی دیوان عالی در پرونده‌ی «چادها» استدلال می‌کند چنین قطعنامه‌هایی قدرت قانونی ندارند؛ این فقط موضع دولت است، نه حکم دادگاه درباره‌ی ایران.

در ماجرای ایران، حتی همین مسیر دشوار هم باز نشده است. قطعنامه‌ای که مجلس تصویب کرده با رأی سنا همراه نشده و به میز رئیس‌جمهور نرسیده است. اگر هم می‌رسید، رسانه‌ها نوشته‌اند وتو «تقریباً قطعی» بود.

نتیجه‌ی امروز چه چیزی را عوض می‌کند؟

بر اساس متمم بیستم قانون اساسی، دوره‌ی اعضای تازه‌ی کنگره از ظهر سوم ژانویه آغاز می‌شود. تا آن روز کنگره‌ی فعلی، با ترکیب فعلی، اختیارات خود را دارد. اگر مثلاً دموکرات‌ها مجلس نمایندگان را بگیرند، در ماه‌های نوامبر و دسامبر نمی‌توانند قانون جدیدی تصویب کنند؛ می‌توانند فقط فشار سیاسی ایجاد کنند. هر تصمیم نظامی در این فاصله زیر نظر همین کنگره‌ی قبلی اتخاذ می‌شود.

پس از ژانویه هم راه آسان نیست. حتی اگر دموکرات‌ها اکثریت یک مجلس را به دست آورند، برای الزام‌آور کردن هر محدودیت، باید رئیس‌جمهور امضا کند یا دوسوم هر دو مجلس وتو را لغو کنند. بررسی‌ها نشان می‌دهد در سنا نیز تنها چهار جمهوری‌خواه تاکنون علنی از ترامپ فاصله گرفته‌اند، که فاصله‌ی زیادی با دوسوم دارد. در گذشته نیز، در ۲۰۲۰، سنا در تلاشی برای لغو وتوی قطعنامه‌ی ایران با ۴۹ رأی در برابر ۴۴ به حد نصاب دوسوم نرسید.

اما رأی‌گیری یک اثر غیرمستقیم دارد. جنگ در افکار عمومی محبوب نیست: در نظرسنجی ماه ژوئیه‌ی یک مؤسسه‌ی پژوهشی، حدود دوسوم بزرگسالان آمریکایی گفته‌اند جنگ ارزش جنگیدن نداشته است. اداره‌ی بودجه‌ی کنگره در ۱۵ سپتامبر هزینه‌ی شش ماه نخست جنگ را ۳۸ میلیارد دلار برآورد کرد و گفت ماهانه حدود ۳ میلیارد دلار دیگر اضافه می‌شود؛ همین نهاد پیش‌بینی کرده جنگ در سه ماه نخست ۲۰۲۷ تورم آمریکا را حدود نیم واحد درصد بالا ببرد و ذخایر مهمات را تحت فشار قرار داده است. گرانی بنزین هم در کارزارها یک موضوع محوری بوده است.

ضدتحلیل: آیا انتخابات باز هم رفتار کاخ سفید را عوض می‌کند؟

استدلال مقابل این است که جنگ هرگز به رأی کنگره وابسته نبوده است. جمهوری‌خواهان با اختلاف باریک در رأی‌ها جلوی محدودیت را گرفته‌اند و رهبران‌شان، به گفته‌ی گزارش‌های میانه‌ی تابستان، علاقه‌ای به قطع بودجه‌ی جنگ نشان نداده‌اند. بخشی از رأی‌دهندگان نیز، دست‌کم در گفت‌وگوهای خبری، هنوز از رئیس‌جمهور حمایت می‌کنند یا گرانی را «هزینه‌ی ناگزیر» می‌دانند. یعنی حتی اگر جمهوری‌خواهان کرسی‌های بیشتری از دست بدهند، لزوماً نتیجه این نخواهد بود که رئیس‌جمهور سیاست خود را تغییر دهد. او همین دوشنبه گفته «در عجله نیست» که تصمیم بگیرد دوباره جنگ را شروع کند، و گفته «ما با ایران جنگیدیم و بردیم».

برای ایران چه معنایی دارد؟

برای تهران، نتیجه‌ی امروز بیش از هر چیز یک متغیر سیاسی است نه حقوقی. ایران اعلام کرده در صورت پذیرفته‌شدن خواسته‌هایش حاضر است تنگه‌ی هرمز را ظرف دو روز بازگشایی کند و میانجی‌گری قطر ادامه دارد؛ جزئیات این طرح در تحلیل طرح دوروزه‌ی هرمز آمده است. کاخ سفید پیش از این با ضربه‌ی محدود به قشم نیز نشان داد که فضای عملیاتی خود را حفظ می‌کند؛ این موضوع در تحلیل حمله به قشم بررسی شده است. اگر نتیجه‌ی انتخابات نشانه‌ی ضعف سیاسی رئیس‌جمهور تلقی شود، ممکن است انگیزه‌ی او برای توافق بیشتر شود؛ اگر برعکس تلقی شود، ممکن است محاسبه‌ی «عمل پس از انتخابات» بیشتر وزن بگیرد. هر دو سناریو فعلاً فرض‌اند، نه خبر.

اثر بر بازار انرژی هم مستقیم نیست: تا زمانی که تنگه‌ی هرمز و محاصره‌ی دریایی به توافق یا تصمیم نظامی نرسیده، قیمت نفت به خبر میدان و مذاکره حساس‌تر است تا به ترکیب کنگره.

کدام نتیجه پشتوانه‌ی قوی‌تری دارد؟

شواهد بیشتر از این ادعا پشتیبانی می‌کنند که رأی‌گیری امروز فقط می‌تواند هزینه‌ی سیاسی ادامه‌ی جنگ را بالا ببرد، نه آن را فوراً متوقف کند. الگوی چهارده رأی در سنا و شش رأی در مجلس و نبودن دوسوم برای لغو وتو، این برآورد را تقویت می‌کند. آنچه نامعلوم است نتیجه‌ی خود انتخابات، رفتار جمهوری‌خواهان پس از آن، و تصمیم رئیس‌جمهور درباره‌ی ازسرگیری یا پایان عملیات است.

چند شاهد می‌تواند این ارزیابی را تغییر دهد: دست‌یابی دموکرات‌ها به اکثریت در سنا و نه فقط مجلس، ریزش بیشتر جمهوری‌خواهان در رأی‌های بعدی، تصویب بند مشخص بودجه‌ای که شرط جنگ را تعیین کند، یا اعلام رسمی نتیجه‌ی مذاکرات. تا آن زمان، «انتخابات پایان جنگ است» را نمی‌توان از شواهد نتیجه گرفت.